Hvernig Ido Virkar

Ido en la Islanda -

ALJLEGUR SKILNINGUR


Hugmyndin um aljlegt tunguml er einfaldlega a gera v flki sem er einungis frt einu mli kleift a skilja hvert anna. d var ra af mlfringum og vsindamnnum nokkurra ra tmabili. a er praktskasta tunguml sem gert hefur veri og snt hefur veri fram gagnsemi ess fjlmrgum sinnum, bi rituu jafnt og mltu mli.
Bkur og um d hafa veri gefnar t mrgum lndum, en fram til essa ekkja fir til mlsins. Svo a tilgangurinn hr er a sna fram hversu praktskt mli er. Eins og me margar fremstu uppfinningar er einfaldleiki lykillinn. r v d er mun auveldara en nokkur jtunga tekur a tvr tilteknar manneskjur eim mun minni tma a lra d en a lra anna hvort murml eirra. d er lausnin sem bei hefur veri eftir. a sneiir fram hj mlhftum sem hindra skilning manna milli.

Ltum n nokkur af einkennum ds og kynnumst "leyndarmlum" trlegs einfaldleika ess.

ORIN


Orafori ds er byggur helstu mlum Evrpu - ensku, frnsku, sku, tlsku, rssnesku og spnsku - og v oft tum beint orafora latnu.

Stundum eru orin fyrir tilteki hugteki mjg lk flestum essara mla, svo a a er ekki erfit a velja sameiginlega ormynd. rum tilvikum er vali heldur rugra en almennt tali er s ormynd valin sem vi eins mrg ml og mgulegt er.

Hr eru nokkur dmi um or d borin saman vi samsvarandi lkar ormyndir rum mlum. essum dmum hafa rssnesk or veri umritu me latnesku letri. Oft er hi dska or ekki samsvarandi -v enska ori smu merkingar sem helst er nota. er a yfirleitt skylt einhverju ru sjaldgfara ensku ori sem enskumlandi flk getur nota sr til minnis. slenskumlendur geta lti ntt sr etta vegna ess hversu "hreinrktaur" orafori slenskunnar er og vera v a lra dsk or t fr ensku ea ru evrpsku mli sem eir ekkja vel til.

Ath: E=enska, F=franska, =ska, t=talska,
R=rssneska (me latnuletri), S=spnska s=slenska
banko - E:bank, F:banque, :Bank, t:banca, R:bank, S:banco,
s:banki
bona - E:good (muni "bonus"), F:bon, t:buono, S:bueno,
s:g
(tkuor "bnus")
donar - E:to give (muni "donor"), F:donner, t:dare, donare,
S:dar
filtrar - E:to filter, F:filtrer, :filtrieren, t:filtrare,
R:filtr,
S:filtrar
gardeno - E:garden, F:jardin, :Garten, t:giardino, S:jardin,
s:garur
kavalo - E:horse (muni "cavalry"), F:cheval, t:cavallo,
S:cavalo
maro - E:sea (muni "marine"), F:mer, :Meer, t:mare,
S:mar, s:mar
(fornyri fyrir "haf")
naciono - E:nation, F:nation, :Nation, t:nazione, R:nacia,
S:nacion
studiar - E:to study, F: etudier, :studieren, t:studiare,
S:estudiar,
s:lra (muni "stdent")
yuna - E:young, F:jeune, :jung, R:yuniy, s:ung

FRAMBURUR ORANNA



d notar 26 stafi hins latneska stafrfs, n broddstafa ea annarra stafaafbriga sem notu eru mrgum mlum. annig er a aumefari ritvinnslu. Margir stafir eru bornir fram eins og slensku.
Athugi : c er bori fram eins og ts (eins og "kasts"). Stafurinn g er vallt borinn fram harur eins og "g", aldrei linur eins og "laga" ea "lagt". Stafurinn j er borinn fram zj eins og franskt jo (rddu tgfa sh ensku). Stafatvennurnar ch og sh eru bornar fram eins og ensku, .e. "tsj" og "sj". "z" er borin fram sem rddu tgfa "s", en a hlj er ekki til slensku. slendingar ttu a gta ess a nota ekki ablstur (eins og "tt") ea rddu hlj ar sem ekki vi: "kant" vri bori fram eins og "kand" ekki "kant", "shampo" eins og "sjamb". "p, t, k" eru borin fram rddu blsin, svipa og "b, d, g" slensku. "b, d, g" d eru borin fram rddu, lkt og ensku, en samsvarandi hlj eru ekki til slensku.

Srhljarnir "a, e, i, o, u" eru bornir fram "a, e, , , ".
herslan fellur nstseinasta atkvi nema nafnhtti sagna ar sem hn fellur seinasta atkvi. Til dmis: generaciOno, mUri, universAla, telefOno, Exter, mUlte; en klozAr (a loka), pensAr (a hugsa), dankAr (a akka). egar or enda srhlja me "i" ea "u" fyrir framan sig haga essir tveir srhljar sr eins og eitt atkvi. T.d. er sagt rAdio (ekki radIo), famIlio, mAnuo.

GERIR ORA


d hjlpar lesandanum og hlustandanum a skilja hlutverk ors. etta er gert me v a nota endingar sem gefa oft til kynna orflokk.
T.d. enda nafnor stafnum -o eintlu, eins og kavalo (hestur), sukro (sykur), kozo (hlutur), puero (barn). kveinn greinir d er la: "hesturinn" er v la kavalo. Fleirtala nafnora endar -i sta -o. a er auvelt a sj merkingu kavali (hestar), kozi (hlutir) og pueri (brn).

NOKKUR NAFNOR


(Ath: ori sem fylgir sviga er a enska, danska ea slenska or sem er af sama uppruna (yfirleitt latneskum) og dska ori.)

amiko - vinur (e. amicable)
animalo - dr
aquo - vatn (e. aquatic)
batelo - btur
butiko - b (e. boutique, d. butik)
chambro - herbergi (e. chamber)
dio - dagur (e. diary)
domo - hs (e. domestic)
dorso - bak (e. dorsal)
floro - blm (flra)
foresto - skgur (e. forest)
frukto - vxtur (e. fruit)
hundo - hundur
kapo - hfu (e. capital)
kavalo - hestur (e. cavalry)
kozo - hlutur (e. cause)
libro - bk (e. library)
ligno - viur (ligneous)
linguo - tunguml (e. linguist)maro - haf (mar)
matino - morgun (e. matins)
matro - mir
mondo - heimur (e. mundane)
muro - veggur (mr)
pano - brau (e. pantry)
patro - fair
peco - stykki (e. piece)
pedo - ftur (pedali)
persono - einstaklingur (persna)
pomo - epli
pordo - dyr (port)
puero - barn (e. puerile)
rivero - (e. river)
stulo - stll
sukro - sykur
tablo - bor (tafl, tafla)
tempo - tmi (e. temporary)
urbo - br (e. urban)
vespero - kvld (e. vespers)
vorto - or (e. word)

Lsingaror enda -a, t.d rapida (hr), plena (full), bela (fgur) and facila (auveld). Langt komnir geta, srstaklega ljum, sleppa stafnum -a en hann er yfirleitt ltinn fylgja sem gagnlegt viskeyti.

NOKKUR LSINGAROR


alta - h (e. altitude)
bela - fgur (e. belle)
bona - g (bnus)
dolca - st (e. dulcet)
dormanta - sofandi (e. dormant)
facila - auveld (e. facilitate)
felica - gl (e. felicity)
granda - str ("grand (htel)")
interesanta - hugaver (e. interesting)
kelka - nokkur
klara - skr (e. clarity)
kolda - kld
kurta - stutt (d. kort)
mikra - ltil (e. microscope)
multa - mikil, margar (e. multiply)
lenta - hg
nova - n (e. novelty)
omna - ll, srhver (e. omnipotent)
plena - full (e. plenty)
plura - allnokkrar (e. plural)
poka - farrapida - hr (e. rapid)
saja - vitur ("saga" sem lsingaror)
simpla - einfld (e. simple)
varma - heit (e. warm, d. varm)
utila - gagnleg (e. utility)
vera - snn (e. veritable)
yuna - ung (e. young)

OR NOTU SAMAN


Lsingaror getur stai fyrir aftan nafnori sem a vi. T.d. "hrair hestar" getur veri anna hvort "rapida kavali" ea "kavali rapida"; "alheimstunga" er "universala linguo" ea "linguo universala". Taktu nokkur or fr listanum og settu saman einfalda nafnlii. Sju hversu auvelt a er: la lenta kavalo; granda flori; libro interesanta; la mikra reda pomi; linguo facila.

SAGNIR


Sagnir eru srstaklega auveldar samanburi vi sagnir annarra mla. Nafnhtturinn er tjur me endingunni -ar, t.d. "vidar" (a sj), "pensar" (a hugsa). Nt er snd me endingunni -as. Sb. "mi vidas" (g s); "mi pensas" (g hugsa); "mi klozas"; "la hundo dormas" (hundurinn sefur).

NOKKRAR SAGNIR


amar - lka (e. amity)
apertar - opna (e. aperture)
bezonar - urfa
dankar - akka (e. thank )
dicar - segja (e. diction)
divinar - giska (e. divination)
dormar - sofa (e. dormant)
drinkar - drekka (e. drink )
esar - vera (e. be )
finar - ljka (e. end, finish)
havar - hafa (e. have)
interesar - vekja huga e-s (e. interest)
jetar - kasta, fleygja (e. jettison)
juntar - ganga li me, tengja saman (e. juncture)
kantar - syngja (e. cantata)
kaptar - n (e. capture)
klamar - kalla (e. clamour)
klozar - loka (e. close)
komencar - hefja, byrja (e. commence)
komprar - kaupa (e. compromise)
komprenar - skilja (e. comprehend)
kredar - tra (e. credible)
kurar - hlaupa (e. current)
lektar - lesa (e. lecture)
ludar - spila, leika (borspili "ld")
montrar - sna (e. demonstration)
parolar - tala (e. parley)
pendar - hanga (e. pendant)
pensar - hugsa (e. pensive)
portar - halda (portable)
povar - geta (skyld e. potent r fr. pouvoir)
pozar - setja (e. pose, position)
prenar - taka (e. prehensive)
pulsar - ta (e. pulsate)
questionar - spyrja (e. question)
savar - vita (e. savant, "savoir faire")
serchar - leita (e. search)
sidar - sitja
skribar - skrifa
tenar - halda (e. tenacious, maintain)
tirar - toga
trovar - finna (e. treasure trove)
venar - koma (e. intervene)
vendar - selja (e. vendor)
vidar - sj (vdj, e. visible, video)
vivar - life (e. revive)
volar - vilja (e. voluntary)

A NOTA FLEIRI OR SAMAN


N hfum vi ngan grunn til a leggja metnaarmeiri setningar. Til dmis sukro esas dolca (sykur er stur), la puero questionas la matro (barni dregur murina efa), la pomi esas granda (eplin eru str), kavalo esas animalo (hestur er dr), kavali esas animali (hestar eru dr), la mikra hundo kuras en la foresto (litli hundurinn hleypir inni skginum). Bu til fleiri setningar fyrir sjlfa(n) ig essa vegu. fugt vi mrg ml urfa dsk lsingaror ekki a beygjast eftir nafnorinu og sagnir beygjast ekki eftir persnum, svo etta tti ekki a flkjast fyrir r.

ATVIKSOR LSA FREKAR


Lsingarorum m breyta atviksor me v einu a skipta t endingunni -a me -e, t.d. rapide (skjtlega), facile (auveldlega), klare (skrt) og bele (fagurlega). Bttu n nokkrum atviksorum vi lsingaror ea sagnir: vere facila (sannarlega auveld), parolar felice a tala glalega), la hundi serchas rapide (hundarnir leita skjtt). A auki eru til atviksor sem ekki eru dregin af lsingarorum, svo sem hike (hr), tre (mjg), anke (einnig).
Samtengingar d eiga sr enga srstaka endingu d en eru yfirleitt eins atkvis. T.d. e (og), o (ea), ma (en). Nokkrar essarra og fleiri gerir ora standa listanum sem fylgir.

OR ANNARRAR GERAR


a - til, a
anke - einnig, lka
ante - ur, fyrir (tma)
apud - vi hli
ca - etta, essi
de - fr
di - af
du - tveir
dum - meane - og
en -
exter - fyrir utan
hike - hr
hodie - dag
ibe - ar(na)
inter - milli
ja - n egar
kam - [heldur] en
ke - sem
kun - me [ fr]
la - (kv. greinir)
ma - en
min - minna heldur en ekki
no - nei
nun - n
nur - aeins
o - ea
per - me [verkfri]
plu - ...-ari (mistig lsingarora)
por - fyrir, handa
pos - eftir
pri - um, varandi
pro - vegna
proxim - nlgt
qua - sem
quale - hvernig
quo - hva
se - ef
sen - n
sub - undir
sur -
ta - etta/essi arna
til - anga til
tre - mjg
tro - of [miki]
tri - rr
ube - ar sem
un - einn
yes - j

PERSNUFORNFN


Persnufornfn eru breytileg d, svo a me getur tt "g", "mig" ea "mr", og "ni" ir "vi" jafnt sem "okkur". annig eru frri ormyndir til a lra. Gagnlegt fornafn er svo lu sem hgt er a nota egar maur vill ea getur ekki skilgreint nkvmlega kyn 3. persnu. annig sleppur maur vi a segja il o el ("hann ea hn").

me - g, mig, mr;vu - , ig, r;
ilu - hann, honum;
elu - hn, hana, henni;
olu - a, v;
lu - hann/hn/a;
ni - vi, okkur;
vi - i, ykkur;
li - eir/r/au.
Til a mynda eignarfall fornafns btir maur vi lsingarorsendingunni
-a: mea - mn; vua - n; ilua - hans; elua - hennar; olua - ess;
nia - okkar; o.s.frv.
N hfum vi ngt efni til a semja nokkrar setningar til vibtar:
Ni vidas bela batelo sur la maro.
Vua hundo esas tre granda.
Li kuras rapide a la rivero.
Vi povas komprar pano en la urbo.
Me komprenas nun, e me trovas ke Ido esas vere simpla.

A N JLFUN


Me orunum sem listu hafa veri geturu n
egar sett saman margar
stuttar setningar. Byrjau fornfnum og sgnum, hvert
vxl vi
anna: me skribas, elu skribas; ni venas, li venas. Taktu svo
nokkur
lsingaror og nafnor, aftur vxl: granda domo,
granda pomi, granda
hundo; bela domi, bela animalo, bela kozi.

Haltu fram og skapau lengri setningar:
Mea amiko venas a nia domo.
La tablo e la stuli esas en la chambro.
La maro esas varma nun.
Olu ne esas kolda.
La mondo bezonas facila linguo.
Du personi sidas sur la muro.
Ni savas ke ligno esas tre utila.

Oraleikur sem essi er mjg lei til a byggja upp sjlfsryggi og fingu. d er a srstaklega auvelt, eins og getur sjlf(ur) fundi.

T OG FRAMT


Hva me a segja eitthva eins og "au komu" sta "au koma"? Fyrir tina er endingin -is. annig a li venis ir "au komu" og li dankis ir "au kkuu". Fyrir framt er endingin -os. Li venos ir v "au munu koma" og li skribos "au munu skrifa/rita". r v a eru engar reglulegar sagnir getur n egar skili eftirfarandi: Elu vidis bela flori en la gardeno; vu trovos kelka pano sur la tablo.

LOKAOR


hefur n last nokku ga hugmynd um hvernig d virkar og hversu auvelt a er. a var upprunalega byggt a mestu leiti Esperant (fyrri tar uppfinning) en miki btt. tkoman er einfalt en notagott tunguml sem er auvelt framburi og hljmar lkt og talska. getur auveldlega btt vi ekkingu na og gtir brum fari a skilja mun meira. Gagnleg ekking d fst aeins broti af eim tma sem arf fyrir hvaa jtungu sem er.
Me hjlp ds geturu komist samband vi flk rum lndumog lesi bkur og tmarit skrifu essu aljlega mli.d er lykillinn sem opnar okkar dyrnar a vari heimi.

Ido-librerii:

Librerio Tialisto

Ido Book Service

Librerio di la Germana Ido Societo


Publikaji

Revuo Progreso:

Progreso

Reprezenteri:

Reprezenteri di la linguo Ido

Ret-pagini pri Ido

http://ido.li

www.geocities.com/idojc/yindex.html

www.ido-france.org

www.idolinguo.de

www.publikaji.tk

www.vortari.tk

http://es.geocities.com/kanaria1973/idochinia.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/limbaido.html

http://www.europa.idolinguo.com/Rumania/

www.ezik-ido.tk

http://es.geocities.com/kanaria1973/descricaogeral.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/descrizionegenerale.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/sprogido.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/idonederlanda.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/rusia.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/ido_v_skratke.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/idoestonia.html

http://www.europa.idolinguo.com/Finlando/

http://es.geocities.com/kanaria1973/idofinlando.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/idoukraina.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/idoenlagreka.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/magyar.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/lingwaido.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/hebrea.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/indoneziana.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/lituania_ido.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/malta.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/idokroata.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/idoislandia.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/gramatikken.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/idonorvega.html

http://ido.narod.ru

http://es.geocities.com/kanaria1973/JezykmiedzynarodowyIdo.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/idoslovenia.html

http://www.geocities.co.jp/Milkyway-Kaigan/5864/

http://idokorea.wikicities.com/wiki/%EB%8C%80%EB%AC%B8

http://es.geocities.com/kanaria1973/llenguaido.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/galicia.html

http://es.geocities.com/kanaria1973/ocitana.html

1